Capoeira Tarihi

Tarihsel Tablo: Brezilya'da Capoeira

Tarihsel Tablo: Brezilya’da Capoeira

Capoeira tanımlamalara meydan okuyan bir sanat formudur. Capoeira aynı anda hem dövüş hem dans hem de bir oyundur. Yaratıcılık, sezgi, zarafet, güç, tarih ve gelenek kavramlarının tamamını içinde barındırır. Hareketleri, müziği ve Capoeira’nın çekim gücünü anlayabilmek için bu sanatın büyüleyici geleneğini ve gizemli tarihini keşfetmeliyiz. Capoeira özgürlük ve zaferin hikâyesidir.

Günümüzde Capoeira’nın tarihi tartışma konusudur. Bu köklü kültür, esir edilen Afrikalılar tarafından Brezilya’ya getirilmiştir. Capoeira’nın tarihi ve efsanesi eski kölelerden öğrencilerine dilden dile aktarılan bir sanattır. Bu bilgiler bilinen eski Capoeira ustaları (Mestre) ve kurtarılan bazı belgeler sayesinde öğrendiklerimizdir.

Capoeira’nın orijinal tarihi yaklaşık 500 sene önce Brezilya’da köle ticaretinin başladığı zamanlara dayanmaktadır. Geçen 488 sene boyunca Brezilya’daki köleler Batı ve Orta Afrika’dan farklı kabileler ile tanışmışlar ve kaçan diğer köleler milletlerin içine karışmışlardır. Bu sayede, bu Afrika kültür sentezi, geleneklerin, ayinlerin, yemeğin, dansın, diller ve dinlerin bir birleşimi haline gelmiştir. Yavaşça kültürel pratiklerin farklı bir birleşimi haline gelen bu yeni Afro-Brazilian kimlik oluşmaya başlamıştır. Oluşan bu yeni kimlikle Capoeira gelişerek yıllar sonra kurtuluşun sanatı ünvanına da sahip olacaktır.

Tarihsel Tablo: Brezilya'da Capoeira

Tarihsel Tablo: Brezilya’da Capoeira

Capoeira ve uygulayıcıları (capoeirista) marjinalleşmeye ve yozlaşmaya yüzyıllar boyunca direnmişlerdir ve günümüzde bu sanat kültürel bir pratik olmaktan çıkıp savunma sanatına, bir yaşam tarzına dönüşmüştür. Öncesinde yasadışı ve gizli olan bu ruhsal ve fiziksel güçlendirmeler kendini dönüştürerek Brezilya popüler kültürünün esasını oluşturmuş ve bugünün ulusal sporu olarak tanımlanmıştır

20. Yüzyıl bu sanatın yüzünü değiştiren çok fazla efsanevi mestrelere tanık olmuştur. Kendini Capoeira’ya adayan bu capoeiristalar, Capoeira’yı gölgelerden söküp çıkarmak için yılmadan çalışmış ve Brezilya genel kültürünü evrensel boyuta taşımışlardır.

Mestre Bimba

Mestre Bimba

1920’lerin sonuna doğru Manuel des Reis Machado Mestre Bimba adında bir adam yeni ve daha objektif bir Capoeira antrenman metodu geliştirmeye başlamıştır. Brezilya’nın kuzeydoğusunda yer alan Bahia’da yaşayan Mestre Bimba iyi tanınan bir dövüşçüydü. Capoeira’nın yanında birçok savunma sanatıyla da uğraşıyordu. Capoeira’nın dansa daha çok benzemeye başlamasından ve folklorik bir hal almasından rahatsızlık duyan Mestre Bimba, Capoeira antrenmanlarının örgütlenmemiş olduğunu ve daha fazla öğrenciye ihtiyaç duyduğunu fark etti. Az sayıda öğrencisinden oluşan küçük bir grubun da yardımıyla birlikte yeni ve daha etkili bir antrenman stili geliştirmeye başladı. Çalışmalarının sonucunda Mestre Bimba, partnerli 8 ayrı hareket dizesi (sequence) yarattı ve Capoeira’nın ana enstrümanı olan berimbau ile kendi farklı berimbau ritmini oluşturdu. Mestre Bimba imzalı bu yeni antrenman stili daha sonralarda Capoeira Regional adını alacaktı.

Mestre Bimba’nın çalışmalarının önemi yeni bir antrenman stili yaratmasının ötesinde Capoeira’nın fiziksel yararlarına örnek niteliğinde olması ve bu sporun bir savunma sanatı olarak ne kadar da etkili olduğunu göstermesidir. O ve öğrencileri Brezilya’yı karış karış dolaşmış, zamanın en ünlü savunma sanatçılarıyla müsabakalara girip dövüşmüşlerdir. Mestre Bimba’nın esas katkısı Capoeira’yı meşrulaştırmak ve bir sanat formu olarak popüler hala getirmek olmuştur. Öyle ki bu çalışmaların sayesinde 1937’de Capoeira ceza kanunundan çıkarılmıştır ve Brezilya’nın devlet başkanı Getúlio Vargas tarafından tanınarak ulusal bir spor olarak kabul görmüştür.

Mestre Bimba Capoeira Regional’i geliştirmeye başladıktan sonra, bir başka önemli capoeirista olan Mestre Pastinha (Vincente Ferreira Pastinha) Capoeira Angola olarak bilinen orijinal stili düzenlemeye başladı. Mestre Pastinha, (Vincente Ferreira Pastinha), bu sanatın Afrika köklerini vurgulaması gerektiğini savundu ve orijinal formuyla eğitimini sürdürdü, eski ustaların ve ticari kölelerin öğretilerini koruyarak çalışmalarına devam etti.

Capoeira pratik, antrenman ve düzenleme anlamında kayda değer bir değişim geçirmiş adeta evrimleşmiştir. Bugün eşit önemde iki Capoeira stili vardır: Capoeira Regional ve Capoeira Angola. Capoeira okullarının büyük bir çoğunluğu iki stili de uyguluyor ve her iki stilin de sahip olduğu simbiyotik (ortak) birlikteliği anlamaya çalışıyorlar. Stillerin ikisinin de geleneklerini takip eden okullar, bu birleşimden oluşan yeni stili Capoeira Contemporânea (Çağdaş Capoiera) olarak adlandırmışlardır.

Oyun (Roda)

Capoeira oyunu çeviklik ve akrobasinin akışkan bir serisi ve dövüş hareketlerinin beden hareketleriyle birbirine bağlandığı benzersiz bir formdur. İki capoeiristanın oynadığı çember olan Roda’da stratejik ve fiziksel anlamda incelikli bir diyalog gerçekleşir. Bu oyun dönüşlü ve düz tekmelerin, kaçışların, alaşağı etmelerin, jimnastik süslemelerin karıştırılmasıyla oynanan bir oyundur.


Capoeira Roda’sının enerjisi ve ruhu bulaşıcıdır. Roda; akrobasiyi, dönüşlü ve düz tekmeleri, alaşağı etmeleri kombinelediği gibi yaratıcılığı, büyüleyici müziği ve evrensel ruhu da kombineleyen bir sanat formudur. Capoeira katılımcılarının hayatına yaşları kaç olursa olsun sağlık ve denge getirir. Bir dövüş sanatı olarak bedende ve zihinde farkındalık yaratmak için idealdir, hızlı refleksleri ve savunma tekniklerini öğretir. Capoeira zariftir ve kamçılayıcıdır. Fiziksel ve mental iyiliğine yaratım yapmak ve bunu büyütmek için çalışan herkes için teşvik edicidir.